چاپ عكس

براي به دست آوردن عكس يا تصوير مثبت معمولا فيلم يا تگاتيو را روي كاغذ حساس عكاسي چاپ مي كنند ، چاپ عكس در تاريكخانه يا لابراتوار انجام مي شود.

 

مشخصات تاريكخانه

تاريكخانه محلي است كه از لحاظ نور كاملا عايق بندي باشد. براي جلوگيري از تجمع گرد و غبار و نظافت ، پوشش ديوارها رنگ و روغن يا كاشي كاري شده ، كف اتاق ضد آب بوده ، سيستم فاضلاب و لوله كشي آب داشته باشد ؛ همچنين داراي چند پريز برق و تهويه مطبوع باشد. ضمنا مواد تر تاريكخانه بايد از آگرانديسور و كاغذ حساس فيلم  حتي الامكان فاصله داشته باشد و پرده اي ضخيم و مشكي بلافاصله پشت در ورودي قرار بگيرد تا از آمدن نور به داخل ، هنگام باز شدن در ، جلوگيري شود.

وسايلي كه در تاريكخانه مورد نياز است عبارتند از : آگرانديسور ، كاش كاغذ براي مهار كردن كاغذ عكاسي روي پايه آگرانديسور، سه تشتك براي مراحل ظهور ، توقف . ثبوت ، ظرف مدرج ، لامپ مخصوص تاريكخانه ، زمان سنج آگرانديسور ، خشك كن كاغذ ، انبر كاغذ براي تشتك ، كاغذ حساس عكاسي ، ميز كار ، قيچي ، حوله ، تنظيف براي پاك كردن فيلم.

 

آگرانديسور

آگرانديسور يا بزرگ ساز وسيله اي است براي نور دادن به كاغذ حساس عكاسي و چاپ عكس كه در دو نوع سياه و سفيد و رنگي ساخته شده است. نوع رنگي به فيلترهاي رنگي مجهز بوده ، منبع نور آن متفاوت است . اين دستگاه از قسمتهاي زير تشكيل شده است:

1- منبع نور: يك لامپ شيري 75 يا 100 وات است كه نوري يكنواخت با دماي قابل تحمل ايجاد مي كند و درون محفظه اي قرار گرفته است.

2- كندانسور : وسيله تنظيم و يكنواخت كردن نور كه نورهاي پراكنده را يكنواخت كرده به سطح فيلم مي رساند.

3- كاش فيلم : محلي براي قرار دادن نگاتيو و بزرگنمايي تصوير

4- فانوسي قابل ارتجاع

5- لنز : با باز و بسته كردن ديافراگم لنز ، مقدار نور آگرانديسور كنترل مي شود و با چرخاندن حلقه وضوح روي لنز ، تصوير روي كاغذ حساس ، واضح مي شود.

6- فيلتر قرمز : نور ايمن جلوي لنز كه بر روي كاغذ حساس بي اثر است.

7- پايه دستگاه

8- دستگيره هاي واضح سازي

9- دستگيره يا اهرم تنظيم ارتفاع : براي تعيين ابعاد عكس

كاغذ عكاسي

كاغذهاي عكاسي در انواع گوناگون ساخته و بر حسب خواص زير دسته بندي مي شوند :

1- كنتراست   

2- جنس كاغذ

3- سطح كاغذ

4- رنگ كاغذ

5- حساسيت

6- ابعاد

 

كنتراست در كاغذ عكاسي

كاغذهاي عكاسي از نظر كنتراست به درجات زير تقسيم مي شوند:

1- كنتراست بسيار كم

2- كنتراست كم

3- كنتراست متوسط

4- كنتراست زياد

5- كنتراست بسيار زياد

6- كنتراست متغير

نوع كنتراست بسيار كم و بسيار زياد ، رايج نيست.

 

1- كاغذهاي كم كنتراست يا «     » يا نرم: براي چاپ نگاتيو با كنتراست زياد، به منظور به دست آوردن تصويري متعادل

2- كاغذهاي كنتراست متوسط يا « نرمال » : برا ي چاپ نگاتيوهايي با كنتراست متعادل با درجات تيرگي و روشنايي و درجات خاكستري متوسط.

3- كاغذهاي كنتراست زياد يا « هارد» براي چاپ نگاتيوهاي كم كنتراست .

اگر نگاتيو هنگام عكس برداري ، زياد نور ديده و تيره باشد ، بر روي كاغذ هارد چاپ مي شود ولي اگر در ظهور تيره شود ، روي كاغذ سافت چاپ مي شود.

4- كاغذهاي كنتراست متغير يا « مولتي گريد » : كاغذهاي ويژه اي كه با قرار دادن فيلترهاي رنگي د رمسير نور آگرانديسور ، مي توان كنتراست آنها را كم يا زياد نمود.

فيلتر زرد براي كاهش كنتراست وفيلتر ارغواني براي افزايش آن به كار مي رود.

 

جنس كاغذ عكاسي

كاغذهاي عكاسي ، پلاستيكي يا كاغذي هستند . كاغذهاي پلاستيكي ، زمان نوردهي ، ظهور و ثبوت كمتري نياز دارند وزمان 4 دقيقه براي شستشوي آنها كافي است . كاغذ پلاستيك را نبايد در خشك كن معمولي قرار داد چون در اثر گرماي زياد به رويه خشك كن مي چسبد فقط كافي است در هواي آزاد آويزان شود. اين كاغذها با كد             يا                 مشخص مي شوند.

سطح كاغذهاي عكاسي

كاغذهاي عكاسي به سه نوع براق ، نيمه مات و مات تقسيم مي شوند. كاغذهاي مات نيز انواع مختلفي مانند صاف، ابريشمي، مخملي و غيره دارند. كاغذهاي براق پلاستيكي ، بعد از خشك شدن براق مي مانند. ولي كاغذهاي معمولي براق را بايد از طرف امولسيون روي صفحه خشك كن قرار داد تا بعد از 10 دقيقه خشك و براق شوند.

كاغذهاي براق اگر بدون خشك كن . خشك شوند، حالت براق آنها گرفته مي شود . از كاغذهاي براق برا ي چاپ عكسهايي با جزئيات زياد و واضح استفاده مي شود و براي عكسهايي كه حالت نمايشي دارند. از كاغذهاي مات ابريشمي ومخملي استفاده مي شود.

 

رنگ كاغذ عكاسي

كاغذهاي عكاسي در دو رنگ سفيد و كرم ساخته مي شوند كه نوع سفيد آن رايج تر است. در موقعي كه كنتراست نگاتيو زياد باشد . مي توان با استفاده از كاغذ كرم آم را كمي تعديل نمود.

 

سرعت و حساسيت

كاغذهاي عكاسي بر اساس حساسيت امولسيون به سه دسته تقسيم مي شوند:

1- كاغذهاي كلرور نقره : با حساسيت كم مخصوص چاپ كنتاكت

2- كاغذهاي برمور نقره : با حساسيت خيلي زياد مخصوص آگرانديسمان

3- كاغذهاي كلربرمورنقره : با حساسيتي كمتر از برمورها و با خواص مشترك دو نوع قبل.

 

ابعاد كاغذهاي عكاسي

بر اساس كاربرد ، كاغذها ابعاد مختلفي دارند:

1- كارت پستالي 15*10 سانتي متر

2- معمولي 18*13، 21*16 ، 24*18 ، 25*20 ، 30*24 ، 40*30 ، 60*50 ، سانتي متر

3- متري در توپهاي 10 متري با عرضهاي 60،100،132 سانتي متري

 

تشخيص سطح حساس كاغذ عكاسي

كاغذهاي عكاسي نيز مانند فيلم ، داراي امولسيون يا سطح حساس به نور هستند . سطح حساس به نور بايد هنگام عكاسي ، به سمت نگاتيو قرار گيرد . بايد دانست كه كاغذ عكاسي معمولا به سمت امولسيون انحنا دارد و اگر گوشه كاغذ در سمت امولسيون كمي تر شود. چسبناك مي گردد. تشخيص كاغذهاي بافت دار با دست كشيدن بر روي آن انجام مي گيرد.

 

چاپ كنتاكت

چاپ كنتاكت به معني قرار دادن فيلم و كاغذ بر روي هم ، بدون فاصله و چاپ عكس به اندازه نگاتيو است . براي اينكار مي توان از كاش كنتاكت استفاده كرد و يا با يك شيشه معمولي تخت با ضخامت 2 ميلي متر ، اين كار را انجام داد . يعني پس از قرار دادن فيلم ها روي سطح كاغذ حساس شيشه را با احتياط روي فيلمها قرار مي دهند تا فيلم و كاغذ روي هم منطبق شوند. اين مراحل ، زير نور قرمز تاريكخانه انجام مي شود.

 

نوار آزمون يا تست پله اي

به علت تيرگي و روشني فيلمهاي مختلف و حساسيت مختلف كاغذها ، بهتر است قبل از چاپ نهايي كنتاكت ، زمان مناسب نوردهي مشخص شود . به اين منظور يك تكه از كاغذ عكاسي مورد نظر را بريده در كاش كنتاكت قرار مي دهيم به طوري كه قسمت مات فيلم رو به امولسيون كاغذ باشد. به كمك يك تكه مقوا ، بخشي از مسير نور را بر روي كاغذ مي بنديم . سپس آگرانديسور را روشن كرده به مدت 5 ثانيه نور ميدهيم . آن گاه مجددا مقوا را مقداري كنار كشيده و 5 ثانيه ديگر نور مي دهيم. به اين ترتيب در 4 تا 5 مرحله به كاغذ نور ميدهيم كه در هر مرحله تكه قبل ، 5 ثانيه بيشتر از تكه بعدي نور ميبيند و در نهايت مرحله اول 25 ثانيه و مرحله آخر 5 ثانيه نور ديده است.

بعد از ظهور اين كاغذ در زمان 2 دقيقه و 3 دقيقه ثبوت و يك شستشوي كوتاه، تكه اي از تصوير با درجات مختلف تيرگي به دست مي آيد كه از بين آنها مناسبترين زمان نوردهي انتخاب مي شود . نوار آزمون را بايد زير نور معمولي ارزيابي كرد ؛ زيرا نور قرمز تاريكخانه آن را تيره تر نشان ميدهيد.

شرايط آگرانديسور در زمان نوردهي به نوار آزمون و چاپ اصلي بايد يكسان باشد همين طور شرايط ديگر

 مانند نوع و دماي داروي ظهور و غيره.

 

بزرگ سازي عكس

از روي چاپهاي كنتاكت ، فيلم مناسب براي بزرگ سازي انتخاب مي شود . براي اين منظور لازم است نگاتيو در كاش فيلم آگرانديسور قرار گيرد . فيلم را پس از تميز كردن رو يه براق با دستمال مخصوص . به نحوي كه قسمت براق آن رو به بالا باشد . در كاش قرار مي دهيم . با روشن كردن آگرانديسور تصوير نگاتيو به صورت بزرگتر روي صفحه پايه آگرانديسور مي افتد . سپس كاش كاغذ را روي پايه آگرانديسور قرار ميدهيم و با بالا و پايين بردن كلاهك آگرانديسور ، اندازه مورد نظر عكس را روي كاش كاغذ مشخص نموده آن گاه تصوير را تنظيم مي كنيم.

ديافراگم لنز را كاملا باز كرده و با حركت دادن دستگيره واضح سازي تصوير را تنظيم مي كنيم . پس از آن 2 درجه ديافراگم را ميبنديم . سپس آگرانديسور را خاموش كرده يا فيلتر قرمز را جلوي لنز قرار مي دهيم . با استفاده از تست پله اي ، زمان نور دهي تعيين ميگردد . در نهايت نوار تست را در قسمتي از تصوير قرار ميدهيم كه رنگهاي تيره و روشن را در تمام مراحل تست ببينيم.

 

نور دهي به كاغذ عكاسي

در تاريكي يك ورق كاغذ عكاسي را از جعبه خارج كرده . در جعبه را خوب ميبنديم و سپس كاغذ را در كاش كاغذ  در كادر مورد نظر كه قبلا مشخص شده قرار ميدهيم . د رحالتي كه امولسيون رو به بالا باشد . به وسيله كاش كاغذ هم مي توان كاغذ را ثابت نگاه داشت و هم حاشيه سفيد دور كاغذ ايجادكرد.

بهتر است در اين مرحله براي قطع نوردهي ، از فيلتر قرمز آگرانديسور استفاده نشود . زيرا باعث تكان خوردن دستگاه و محو شدن تصوير مي گردد . راه حل مناسب استفاده از زمان سنج آگرانديسور است كه در زمان معين شده . به وسيله قطع كليد . نور قطع مي شود.

روشهاي كنترل در چاپ عكس

1- داجينگ يا سايه انداختن: در مواقعي كه تمام نقاط نگاتيو يكسان نيست و محلهاي به شدت تيره و روشن داريم، قسمتهاي روشن وتيره به زمانهاي نوردهي متفاوتي نياز دارند. در اين حالت اگر بر اساس تست پله اي زمان نوردهي براي قسمتهاي روشن عكس مناسب باشد. هنگام نوردهي ، 10 تا 15 ثانيه از تابيدن نور به محلهايي كه بر روي نگاتيو روشن تر ديده مي شوند ، جلوگيري مي كنيم تا جزئيات محو نشود.

2- سوزاندن: در اين روش بر خلاف داجينگ ، هنگام نوردهي ، به محلهاي روشن تر عكس كه روي نگاتيو تيره تر ديده مي شوند ، بايد نور بيشتري داده شود تا جزئيات ظاهر شوند.

در هردو حالت بايد عامل مسدود كننده را به آرامي بين لنز و كاغذ حركت داد تا مرز مشخص به وجود نيايد.

 

داروي ظهور ـ توقف ـ ثبوت

مراحل پاياني چاپ عكس ، شامل سه مرحله ظهور ، توقف ، ثبوت و يك مرحله شستشو مي باشد.

 

داروي ظهور فيلم و عكس متفاوت است . داروي ظهور عكس انواع مختلفي دارد كه همگي آنها نسبت به داروي ظهور فيلم ، قدرت و كنتراست بيشتري دارند . بنابر اين اگر از داروي ظهور فيلم براي عكس استفاده شود . تصوير كم كنتراست خواهد شد. داروهايي به نام داروهاي عمومي براي ظهور فيلم و عكس ساخته شده اند ولي بهتر است براي ظهور هر كدام ، از داروي مخصوص به آن استفاده شود.

يكي از انواع داروهاي ظهور عكس شامل اين مواد است : متول ، سولفيت سديم ، هيدروكينون ، كربنات سديم ، برمور پتاسيم و آب . درجه حرارت محلول ظهور بايد 20 سانتي گراد باشد.

داروي توقف شامل محلول 5/1 % اسيد استيك است.

داروي ثبوت شامل هيپو سولفيت سديم ، متابي سولفيت سديم و آب است.

طريقه ظهور عكس

كاغذ عكاسي نور داده شده با آگرانديسور را به طور يكنواخت و يكباره به نحوي كه امولسيون رو به بالا باشد ، در محلول ظهور وارد مي كنند بعد كاغذ را به كمك انبر كاغذ تكان داده و يا تشتك را تكان مي دهند تا ظهور كاغذ يكنواخت باشد و حباب روي آن تشكيل نشود.

زمان ظهور كاغذهاي عكاسي حداقل 5/1 و حداكثر 3 دقيقه است . پس از پايان ظهور ، گوشه كاغذ را مي گيرند ، از داروي ظهور خارج و بلافاصله وارد تشتك توقف مي كنند. بايد دقت شود گيره آلوده در هر مرحله وارد مرحله بعد نشود.

در مرحله توقف كاغذ بايد به مدت يك دقيقه آرام و مستمر تكان داده شود . پس از آن كاغذ وارد تشتك ثبوت مي شود . زمان مناسب ثبوت 5 تا 10 دقيقه است . در طي اين مدت چند بار كاغذ تكان داده مي شود تا ثبوت عكس يكنواخت باشد.

پس از مرحله ثبوت ، كاغذ بايد حداقل 20 دقيقه با آب جاري شستشو شود . در اين مرحله نيز از يك تشتك استفاده مي شود و شلنگ آب در كف تشتك قرار مي گيرد تا با بالا آمدن آب ، عكس نيز شسته پس از زمان مقرر ، كاغذ از آب خارج شده و آب اضافي با پارچه تميز و بدون پرز گرفته مي شود . به نحوي  كه تصوير رو به بالا باشد ؛ سپس كاغذ در خشك كن مخصوص قرار مي گيرد.

زمان ظهور كاغذ نبايد از 5/1 دقيقه كمتر باشد. اگر عكس زودتر از اين زمان تيره مي شود. بايد زمان نوردهي را كم كرد. داروي ظهور بعد از مصرف دور ريخته مي شود ولي از داروي توقف و ثبوت مي توان بازها استفاده كرد.

            

نور مخصوص تاريكخانه

 يك لامپ 15 وات است كه بالاي تشتكهاي ظهور و توقف نصب مي شود و 5/1 متر با آنها فاصله دارد . براي امتحان اين لامپ ، روي ميز محل تشتكها يك ورق كاغذ عكاسي نور نديده قرار داده ، يك سكه روي آن مي گذاريم و 15 دقيقه بعد آن را ظاهر مي كنيم . اگر تصوير جاي سكه ظاهر نشد . نور قرمز قابل اطمينان است .

اشكالات احتمالي در چاپ عكس و دلايل آن

1- تصوير كم رنگ : نور دهي كم به كاغذ ، زمان ظهور كمتر از 5/1 دقيقه . پايين بودن درجه حرارت دارو ، كهنه بودن و يا درست تركيب نشدن دارو .

2- تصوير تيره : نور دهي زياد ، زمان ظهور بيش از 3 دقيقه و دماي بالاتر از 20 در جه .

3- خفگي تصوير و عدم وجود نقاط سياه و سفيد : نامناسب بودن نور ايمن تاريكخانه ، كهنگي كاغذ و ضعيف بودن نگاتيو.

4- تصوير كنتراست شديد دارد : نگاتيو پر كنتراست ، روي كاغذ كنتراست زياد چاپ شده .

5- تصوير ، ناواضح است : لرزش آگرانديسور هنگام نوردهي

6- تصوير دوتايي : هنگام نوردهي ، كاش كاغذ يا نگاتيو جا به جا شده اند .

7- اثر انگشت سفيد روي تصوير : دست به داروي ثبوت آلوده بوده است .

8- لكه هاي نامنظم تيره روي تصوير : در مرحله توقف كاملا زير و رو نشده است .

9- تيره تر بودن مركز تصوير : باز بودن كامل ديافراگم ، لنز غير مرغوب وتنظيم نبودن لامپ آگرانديسور.

10- وجود لكه و خطوط سفيد روي تصوير : وجود گرد و غبار روي لنز يا كاش فيلم

11- وجود لكه و خطوط تيره روي تصوير : كنده شدن امولسيون فيلم .

12-ناواضح بودن قسمتي از تصوير : خارج شدن بخشي از فيلم از كادر كاش فيلم ، انحناي فيلم به دليل گرماي كلاهك آگرانديسور ، چرخيده شدن كلاهك آگرانديسور يا لنز.

13- موجدار شدن لبه عكس : شستشوي بيش از حد و حرارت زياد خشك كن .

14- وجود رگه هاي تيره از حاشيه به مركز تصوير : نور ديدن كاغذ.

15- زرد شدن تصوير پس از چند روز : عدم شستشوي كافي يا ثبوت ناكافي

16 - بور شدن تيرگي هاي تصوير : زمان نوردهي زياد ، مرحله ظهور كمتر از يك دقيقه .

17- تيره شدن مشخص بخشي از تصوير : قرار گرفتن قسمتهاي تيره در داروي ظهور زودتر از بقيه كاغذ.

18- قهوه اي - نارنجي شدن حاشيه سفيد فيلم : زمان نوردهي كم . ظهور بيش از سه دقيقه .